Trong vụ án hình sự, thời điểm mời luật sư quan trọng không kém việc mời ai. Rất nhiều gia đình chỉ tìm đến luật sư khi đã có cáo trạng hoặc sắp xét xử — lúc đó, những lời khai bất lợi đã được ghi nhận và rất khó thay đổi. Bài viết này giải thích quyền của bạn và vai trò của luật sư bào chữa hình sự tại Đồng Tháp ở từng giai đoạn tố tụng.
Bạn có quyền có luật sư ngay từ khi bị bắt
Đây là điều nhiều người không biết. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo đều có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa. Quyền này phát sinh ngay từ khi bị bắt, bị tạm giữ, không phải chờ đến khi khởi tố bị can hay ra tòa.
Ngoài ra, người bị buộc tội còn có các quyền cơ bản:
- Quyền im lặng trên thực tế — bạn có quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
- Quyền được biết lý do bị bắt, bị tạm giữ, bị khởi tố.
- Quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu.
- Quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng.
- Nguyên tắc suy đoán vô tội — người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Vai trò của luật sư theo từng giai đoạn
Giai đoạn tạm giữ, điều tra — giai đoạn quyết định
Đây là lúc luật sư có giá trị lớn nhất, nhưng lại là lúc ít người mời nhất. Luật sư sẽ:
- Làm thủ tục đăng ký bào chữa để được tham gia tố tụng.
- Gặp, hỏi người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam — trấn an tâm lý và hướng dẫn khai báo đúng bản chất sự việc.
- Có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung, bảo đảm việc lấy lời khai đúng trình tự, không có ép cung, mồi cung.
- Kiểm tra tính hợp pháp của việc bắt, tạm giữ, tạm giam, khám xét, thu giữ.
- Thu thập, đề xuất chứng cứ gỡ tội và tình tiết giảm nhẹ.
- Đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn — xin tại ngoại, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm.
Giai đoạn truy tố
Nghiên cứu kết luận điều tra và cáo trạng, phát hiện mâu thuẫn trong chứng cứ, kiến nghị Viện kiểm sát về việc định tội danh, khung hình phạt, hoặc đề nghị đình chỉ, trả hồ sơ điều tra bổ sung.
Giai đoạn xét xử
Nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án, xây dựng bản luận cứ bào chữa, tham gia xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa, đề nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ. Sau xét xử, tư vấn và hỗ trợ thủ tục kháng cáo nếu bản án chưa thỏa đáng.
Các tình tiết giảm nhẹ cần được nêu đúng cách
Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Trên thực tế, những tình tiết được vận dụng nhiều nhất gồm:
- Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;
- Người phạm tội thành khẩn khai báo hoặc ăn năn hối cải;
- Người phạm tội tự thú, hoặc đầu thú;
- Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;
- Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;
- Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ.
Điểm mấu chốt: các tình tiết này phải được chứng minh bằng tài liệu hợp lệ và đưa vào hồ sơ đúng thời điểm. Ví dụ, việc bồi thường cho bị hại cần có biên nhận và ý kiến của bị hại; việc có công với cách mạng cần giấy tờ xác nhận. Gia đình tự làm thường thiếu hoặc nộp muộn.
Gia đình nên làm gì khi người thân bị tạm giữ?
- Giữ bình tĩnh, không tự ý thỏa thuận với bất kỳ ai hứa “chạy án”. Đây vừa là hành vi vi phạm pháp luật, vừa là hình thức lừa đảo phổ biến.
- Ghi lại chính xác thời điểm bị bắt/tạm giữ, cơ quan nào thực hiện, nơi tạm giữ.
- Yêu cầu và lưu giữ bản sao các quyết định, biên bản mà cơ quan tố tụng giao.
- Liên hệ luật sư ngay, không chờ đến khi có cáo trạng.
- Chuẩn bị các giấy tờ về nhân thân, hoàn cảnh gia đình, thành tích, bệnh án — phục vụ việc đề nghị giảm nhẹ.
- Nếu có bị hại, cân nhắc bồi thường, khắc phục hậu quả sớm — đây là tình tiết giảm nhẹ có giá trị thực tế cao.
Luật sư có “chạy án” được không?
Không, và bất kỳ ai hứa điều đó đều đang vi phạm pháp luật. Luật sư làm việc bằng hồ sơ, chứng cứ và lập luận pháp lý — chứ không phải bằng quan hệ. Theo Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam, luật sư không được hứa hẹn, cam kết bảo đảm kết quả vụ việc.
Điều luật sư thực sự làm được, và làm được rất nhiều, là: bảo đảm quyền tố tụng của bạn không bị vi phạm, phát hiện điểm yếu trong chứng cứ buộc tội, đề nghị định tội danh và khung hình phạt đúng, và tập hợp đầy đủ tình tiết giảm nhẹ. Khác biệt giữa có và không có luật sư trong một vụ án hình sự thường nằm ở chính những chi tiết đó.
Câu hỏi thường gặp
Người bị tạm giam có được gặp luật sư không?
Có. Người bào chữa có quyền gặp, hỏi người bị buộc tội đang bị tạm giữ, tạm giam sau khi đã hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa với cơ quan có thẩm quyền. Đây là quyền được Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 ghi nhận.
Gia đình có được mời luật sư thay cho người đang bị tạm giam không?
Được. Người đại diện hoặc người thân thích của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền nhờ người bào chữa. Việc nhờ này sau đó cần được người bị buộc tội xác nhận đồng ý.
Nếu không có tiền thuê luật sư thì sao?
Trong một số trường hợp luật định, cơ quan tố tụng phải chỉ định người bào chữa nếu người bị buộc tội và người thân không mời — ví dụ bị can, bị cáo về tội mà khung hình phạt cao nhất là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; hoặc người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về thể chất, tâm thần. Ngoài ra, một số đối tượng có thể được trợ giúp pháp lý miễn phí theo Luật Trợ giúp pháp lý.
Bị hại có cần luật sư không?
Nên có, đặc biệt khi cần bảo vệ yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc khi vụ án có nguy cơ bị đình chỉ, xử nhẹ không tương xứng. Luật sư bảo vệ quyền lợi cho bị hại cũng tham gia tố tụng với đầy đủ quyền thu thập chứng cứ và tranh luận.
Liên hệ luật sư hình sự tại Đồng Tháp
Vụ án hình sự có những mốc thời hạn tố tụng chặt chẽ — chậm một bước là mất một cơ hội. Liên hệ ngay công ty luật Đồng Tháp — Tuyên Thụy và Cộng sự:
- Trụ sở: Số 138/4 Lê Duẩn, Phường Mỹ Trà, Tỉnh Đồng Tháp
- Văn phòng đại diện: Số 14 – 16, đường ĐT 848, Phường Sa Đéc, Tỉnh Đồng Tháp
- Điện thoại: 0277.3.869.777 — Hotline: 0917.497.499 (Luật sư Mai Tuyên)
- Email: info@ttnp-law.com
Xem thêm: Dịch vụ đại diện tranh tụng và Bảng giá dịch vụ luật sư tại Đồng Tháp.
Nội dung mang tính tham khảo chung, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng vụ việc cụ thể.
